Thưa bà con và các bạn!

Cuối tuần qua, ở vùng biên giới Việt-Lào có một hình ảnh cảm động: người thanh niên từng theo Clâu Bhlao phá rừng mở lối 28 năm trước nay trở thành lãnh đạo huyện, và lại tận tay trao tặng “huyền thoại mở đường” Clâu cuốn sổ tiết kiệm. 

Hai con người đang nhắc đến chính là Clâu Bhlao - người từng tìm ra con đường ngắn nhất từ các xã sát biên giới Việt-Lào xuống đến trung tâm huyện Hiên cũ, và Bhríu Liếc - Chủ tịch UBND huyện Tây Giang bây giờ. Chuyện của Clâu Bhlao đã trở nên quen thuộc, với kỳ tích rút ngắn tuyến đường từ 3 ngày đi bộ xuống còn 1 ngày, lại đứng ra vận động cán bộ và người dân làng Vòng (xã Tr'Hy), sau lan rộng ra các xã A Xan, Ch'Ơm… cắt rừng mở đường. Khi ấy, Clâu Bhlao đang là cán bộ y tế kiêm  thông tin liên lạc của huyện cho ba xã vùng cao thuộc khu 7 cũ, và mới 31 tuổi.

Cũng năm 1982 khi cả vùng nô nức mở “đường Clâu”, có chàng trai Bhríu Liếc tham gia. Xấp xỉ 30 năm sau, vẫn còn xúc động, ông Liếc chia sẻ với chúng tôi rằng: “Từ con đường của Clâu Bhlao vạch ra mà tôi và nhiều thanh niên vùng cao được đi học, rồi đi làm cán bộ”. Cuốn sổ trị giá 5 triệu đồng do doanh nghiệp đóng góp trao hôm thông tuyến liên xã, dĩ nhiên không thể mang ra để “đo đếm” công lao một huyền thoại như ông Clâu Bhlao. Con đường từ trung tâm huyện Tây Giang lên biên giới và thêm con đường liên xã này đưa vào sử dụng có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển Kinh tế xã hội của địa phương”.

Ông Bhriu Liếc nói: Thông tuyến đường huyết mạch, từ xã A xan đến thôn Chanóc, xã Chaum, giáp với  nước CHDCND Lào anh em – tiếp thêm một luồng sinh khí mới thiết thực và đầy ý nghĩa, kết nối 2 dân tộc Việt Nam và Lào - Quảng Nam và Sê Kông - Tây Giang và Ca Lừm, hơn bao giờ hết đoàn kết dựng xây biên giới hoà bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển.

Có thể hình dung, tuyến đường mang dấu ấn của Clâu Bhlao dài khoảng 28km, nối trung tâm huyện Hiên (cũ) lên đến xã Ch'Ơm. Từ đây, phải đi thêm 8km đường liên xã (vừa thông tuyến từ nguồn vốn Nghị quyết 30a và Chương trình 135 kết hợp) mới đến biên giới Việt - Lào. Mặc dầu vậy, như Chủ tịch UBND huyện Tây Giang  Bhríu Liếc khẳng định, “nếu không có tuyến đường Clâu Bhlao mở, sẽ không có tuyến giao thông liên xã biên giới”! Vì thế, khi tuyến đường liên xã chính thức đưa vào sử dụng hôm 20-3, với đồng bào vùng Cơtu các xã khu 7 biệt lập là cả một quá khứ sôi động được gợi nhắc lại. Họ thực sự đổi đời với cái chân bước nhanh hơn trên con đường ngắn.

Chị ALăng Thị Nhơ, ở thôn Chnóc, xã Ch’ơm vui mừng tâm sự “trước năm 2008, thôn bản chúng tôi chưa biết đường ôtô là gì, rất khó khăn trong việc đi lại. Mỗi lần đi lấy hàng từ Đông Giang lên, chúng tôi phải mang theo gần ang gạo để ăn giữa đường, đi hơn 10 ngày mới về được tới nhà. Bây giờ, nhờ Đảng và Nhà nước quan tâm tới đồng bào chúng tôi ở đây, mở đường cho chúng tôi dễ dàng trong việc đi lại, và nhân dân xã Chaum mới bắt đầu biết  đường ôtô. Chúng tôi vui mừng không xiết khi được Đảng và Nhà nước mở cho con đường này, giống như tiếp thêm cho chúng tôi nhựa sống mới. Kể từ đây, chúng tôi có thể đi xe, không phải đi bộ như trước nữa; thuận lợi rất nhiều trong mọi sinh hoạt. Người dân chúng tôi cũng có cơ hội để ngồi “đếm” xe lên xuống, có cơ hội để biết xã hội đã thay đổi như thế nào từ khi giải phóng. Chúng tôi rất biết ơn Đảng và Nhà nước! ”

              Đề cập những con đường, cũ lẫn mới, vào dịp 35 năm- ngày giải phóng quê hương không chỉ để “miêu tả” về một sự kiện. Vượt lên trên hết là sức nghĩ, sức làm, tính quyết đoán và táo bạo. Văn hào Lỗ Tấn (Trung Quốc) từng viết rằng, "… kỳ thực, trên mặt đất vốn làm gì có đường. Người ta đi mãi thì thành đường mà thôi". Nhưng có những con đường ở xứ Quảng không đơn giản chỉ “đi mãi thì thành”. Phải có những con người nổi bật, những dự án lớn mới đủ sức khai phá./.   

                                                                                                                                                                                                                                                     Đình Hiệp-Thanh Hằng

                                                                                   

 

                                                                                                                                

                                                                                                                                                                                                                                                                                          

       Khác với các huyện miền núi thuộc dãi Trường Sơn, núi rừng Tây Giang được thiên nhiên ban tặng cho một loại tiêu có hương vị không thể lẫn vào bất kỳ mùi vị nào khác. Người dân bản địa nơi đây đặt tên cho loài cây này một cái tên dễ gọi, đúng với nguồn gốc của nó, đó là tiêu rừng - Amót.Amót có mặt trong nhiều món ăn của đồng bào. Mùa nào thức ấy, người vùng cao khi bắt được con cá liêng hay ăn thịt gà, thịt sóc, thịt chim, thịt chuột hoặc thịt heo ta, heo rừng đều cần đến Amót. Amót có thể nêm trực tiếp vào món ăn khi chế biến hoặc giã vài hạt để làm muối chấm. Với người Cơtu ở Tây Giang, đây là loại gia vị số một. Chỉ cần nêm một chút tiêu rừng vào bất kỳ món ăn gì thì món đó lập tức có mùi riêng ngay. Tiêu rừng cũng có vị cay nhẹ hơn ớt và tiêu thường, nhưng mùi thơm lại có sức tác động kỳ lạ. Nhiều người vốn kén ăn hoặc ăn ít nhưng khi chế biến thức ăn với tiêu rừng thì ăn tăng khẩu phần.

       Ama Bríu Pố - người cao tuổi xã Lăng cũng không thể nào lột tả được hết hương vị "khó tả" đặc trưng của tiêu rừng. Ông  chỉ biết cái mùi thơm lạ lùng đó có sức hút kỳ lạ khi nhà ông tiếp đón bất kỳ một đoàn công tác nào dưới đồng bằng lên. Được đãi món tiêu rừng, từ các anh nhà báo, các nhà nghiên cứu văn hóa và nhiều bạn bè dù ở tận Hà Nội, Thái Nguyên, Thành phố Hồ Chí Minh đều viết thư, điện thoại trở lại với nhã ý nhờ ông kiếm giùm tiêu rừng để họ có cơ hội giới thiệu và đãi người thân. Những xứ sở xa xôi đó cũng được dịp để biết về tiêu rừng Tây Giang.

       Ngày nay, tiêu rừng có mặt ở hầu hết nhà hàng vùng cao, tạo nên chút hương rừng đất Quảng. Các chủ nhà hàng đến tận nhà dân, tìm mua bằng được hàng chục lon tiêu rừng, để dành chế biến món ăn. Các em học sinh, sinh viên dù học xa nhà, đều mang theo bên mình những ống muối tiêu rừng. Trong bữa cơm đạm bạc của các em, muối tiêu  rừng có thể là thức ăn chính...

      Tiêu rừng không mọc tràn lan như các loài cây khác. Sự ra đời của cây tiêu rừng cũng hết sức độc đáo, riêng biệt. Theo kinh nghiệm của những người lớn tuổi tiêu rừng mọc rất thưa, chỉ thi thoảng có ở những sườn đồi  mới được phát đốt gần như là lần đầu tiên và không phải  ở bất kỳ đám nương rẫy nào giữa đại ngàn Trường Sơn cũng có. Cây tiêu mọc được, lại có vị thơm ngon nhất, thường ở xã Lăng và 4 xã khu 7 là Axan, Ch’ơm, Tr'hy, Gari. Người ta cũng chưa lý giải được tại sao ở  các xã vùng trung, vùng thấp của huyện lại ít có cây tiêu rừng, dù ở đó vẫn có những đám rẫy được phát đốt lần đầu tiên.Nhiều người chỉ lờ mờ cho rằng, có lẽ tiêu rừng chỉ hợp với thổ nhưỡng từ xã Lăng lên khu 7.

      Khác với loài tiêu thường và ớt, cây thân gỗ này có chiều cao khoảng 10-15cm (cao hơn nóc nhà cấp 4) và đường kính lớn nhất khoảng 12-14cm. Lá tiêu rừng nhỏ, thân cây xanh trơn. Sau từ 2 đến 3 năm, cây cho quả vào khoảng tháng chín, mười. Quả tiêu rừng từ lúc non đến khi già đều có màu xanh, trông như cà phê, tiêu thường. Mỗi cành có vô số quả. Hàng năm, cây tiêu rừng cho 8-12kg hạt. Thân cây cũng có mùi thơm như quả, vì vậy mà nhiều người bản địa còn lột vỏ cây làm gia vị khi trong nhà hết quả tiêu khô dự trữ.

     Cách thức hái tiêu cũng rất khác biệt. Vì cây cao to, cành cây dai nên thường thì đàn ông trèo lên từng cành để trút. Khi đã hái về, đồng bào đem phơi khô rồi trữ vào trong vỏ quả bầu hoặc ống tre khô, có nắp đậy kín, để quanh năm trên gác bếp, gần mặt lửa. Làm như vậy tiêu rừng có thể để được quanh năm mà vẫn không bị bay mùi. Đặc điểm riêng của loại tiêu này là mọt  không thể ăn được, để đến bao lâu vẫn còn nguyên hương vị.

      Amót - tiêu rừng đã tạo nên sự mặn mà riêng trong các món ăn hương rừng đất Quảng. Ẩm thực vùng cao có vị tiêu rừng ngon đến kỳ lạ. Được thưởng thức món cá liêng chiên vàng hoặc món thịt chim nướng, chấm với muối tiêu rừng thì… trên cả tuyệt vời.                                                                                                                                          THU HIỀN

        Sinh năm 1977, Bhling Tơn còn khá trẻ với nước da đen và đôi mắt sáng, tư thế linh hoạt. Sau khi đi bộ đội về, Bhing Tơn xây dựng gia đình, tạo lập cuộc sống từ 2 bàn tay trắng. Khi vợ chồng ở riêng, bố mẹ anh chỉ có thể cho một chiếc kiềng và một chiếc nồi nấu cơm làm tài sản duy nhất. Phải dựng tạm một lều nhỏ để ở, những ngày tháng gian khó ấy tưởng chừng như quá sức vươn lên đối với một cặp vợ chồng người dân tộc thiểu số. Nghèo nhưng cái lòng của Bhling Tơn lại rất sáng. Ban đầu, anh vào rừng bứt mây, thu mua (mua chịu) của bà con trong thôn đem bán, lấy lời, góp nhóp dần dần. Khi có chút tiền từ thu hái mây rừng, Bhling Tơn lại đi mượn tấm tút của bà con mang đến Alưới để bán giùm, nhận tiền công của nhân dân trong làng. Với suy nghĩ: “ Họ có cơm ăn, mình phải được ăn cháo, chứ không thể ăn sắn, ăn bắp đói kém suốt đời”, Bhling Tơn đã dành dụm và mạnh dạn vay 30 triệu đồng từ Ngân hàng Chính sách xã hội, hằng năm mua từ 7-10 con trâu, bò của nhân dân trong thôn, bán cho người đồng bằng. Có được những khoản tiền lời nhất định, anh lại tiếp tục xây dựng chuồng trại chăn nuôi 10 con heo và mua máy xay xát, xát lúa gạo cho bà con và mở cửa hàng bán tạp hoá, với đầy đủ các mặt hàng phục vụ nhân dân 2 thôn Aung và Agiốc xã Bhalêê. Năm 2008 đến nay, anh mở thêm quán café Thu Hà ngay tại diện tích đất ở của gia đình. Đây là một trong những quán Café đầu tiên của người dân tộc C’tu tại Tây Giang, được xây dựng với qui mô và kiểu cách hiện đại, trang trọng, trang trí đẹp mắt và khoa học. Với cách làm này, hiện tại, gia đình anh đã tạo việc làm lâu dài cho vợ con, không còn phải đi nương làm rẫy, đồng thời anh còn giúp một người em họ bán cafe cho gia đình với thu nhập mỗi tháng 800.000đ. Hằng năm, tổng thu nhập của gia đình Bhling Tơn đạt từ 30-40 triệu đồng, có điều kiện để mua sắm phương tiện xe máy, tủ lạnh, ti vi và chăm lo cho 3 đứa con đi học. Là một đảng viên trẻ trong chi bộ thôn (anh được kết nạp đảng vào năm 2002), Bhling Tơn luôn tích cực vận động nhân dân trong thôn làm kinh tế và nhận giúp đỡ gia đình Bhling Thị Nhái (cùng thôn) vươn lên làm giàu. Đến nay, hộ gia đình này đã mua sắm được may xay xát và mở được một của hàng tạp hóa, bán buôn tại thôn. Sau thất bại khi đầu tư làm cát sông, Anh Bhling Tơn quyết định trồng rừng vào năm 2003. Anh cho biết thêm “Mình không cho vợ con trồng sắn, trồng bắp, đốt rừng làm rẫy nữa, ngược lại đến nay mình đã trồng được 10 hécta keo tai tượng ngay rìa tuyến đường về huyện. Rừng keo đang phát triển tốt chỉ khoảng 1, 2 năm nữa thôi là sẽ có thu hoạch khoảng vài trăm triệu đồng”. Bhling Tơn được công nhận là hộ sản xuất kinh doanh giỏi cấp tỉnh của huyện, được bà con nhân dân thôn Aung quí trọng, tin yêu và học tập kinh nghiệm làm ăn. Anh xứng đáng là những người tiên phong trong phong trào phát triển kinh tế văn hóa xã hội của xã Bhalêê nói riêng và huyện Tây Giang nói chung.

                                                                                                                                                   Thu Hiền